VAI TRÒ CỦA VƯỜN ƯƠM KHỞI NGHIỆP TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC

VAI TRÒ CỦA VƯỜN ƯƠM KHỞI NGHIỆP TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC

Từ lý thuyết tới thực tiễn cho thấy, vườn ươm khởi nghiệp đại học một kênh quan trọng đóng góp gia tăng số doanh nghiệp thành công trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, trong trường đại học, vườn ươm khởi nghiệp không chỉ trở thành các trung tâm đổi mới sáng tạo hấp thụ khởi nghiệp một cách thành công mà cần tạo lập được một môi trường khởi nghiệp hoàn thiện. Tuy nhiên, để vườn ươm khởi nghiệp trong trường đại học mang lại lợi ích cho xã hội cũng như đóng góp đào tạo đội ngũ chủ doanh nghiệp cho đất nước thì cần có những biện pháp hữu hiệu.

Vai trò của vườn ươm khởi nghiệp trong trường đại học

Ở Đài Loan, hoạt động ươm tạo doanh nghiệp thành công với khoảng 140 vườn ươm và 81% số vườn ươm trực thuộc các trường đại học đã đóng vai trò quan trọng trong hoạt động hỗ trợ sự phát triển của các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua đào tạo khởi nghiệp và kinh doanh. Đây là một quốc gia không lớn về dân số và diện tích nhưng đã có hướng đầu tư khá hiệu quả cho hoạt động ươm tạo khởi nghiệp trong trường đại học.

 Vai trò của trường đại học trong hệ sinh thái khởi nghiệp.

Không chỉ trong thực tế mà từ góc độ lý luận, chính sách, Diễn đàn Kinh tế thế giới (2014) đã chỉ ra vai trò của trường đại học trong hệ sinh thái khởi nghiệp gồm: thúc đẩy văn hóa và tôn trọng tinh thần khởi nghiệp cho sinh viên; giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành ý tưởng (idea-formation) về các lĩnh vực và ngành nghề mới; cung cấp nguồn nhân lực phù hợp cho các công ty, lĩnh vực và ngành nghề mới. Như vậy, trong hệ sinh thái khởi nghiệp, trường đại học tham gia đào tạo nguồn nhân lực cho khởi nghiệp (hình 1). Các nhà công nghệ thành công như Mark Zuckerberg (Facebook), Elon Musk (Tesla) hay Larry Page, Sergey Brin (Google) đều khẳng định, trường đại học thực sự đã tạo ra động lực, cảm hứng và môi trường thích hợp để các dự án được hình thành và phát triển. Dự án Grab Taxi hiện đang hoạt động hiệu quả cũng đã tìm được bệ phóng cho việc phát triển ý tưởng thông qua giải Nhì cuộc thi khởi nghiệp do Trường Đại học Kinh doanh Harvard tổ chức vào năm 2011. Trong khi khảo sát 20 hệ sinh thái hàng đầu thế giới [gồm: Silicon Valley (Mỹ), London (Anh), Bắc Kinh, Thượng Hải (Trung Quốc), Tel Aviv (Israel), Berlin (Đức), Paris (Pháp), Stockholm (Thụy Điển), Vancouver (Canada), Sydney (Úc), Amsterdam (Hà Lan), Bangalore (Ấn Độ), Singapore...], JF Gauthier đã nhận thấy, sự kết nối về công nghệ và nguồn nhân lực là 2 nhân tố tạo nên thành công của các công ty khởi nghiệp cũng như cả hệ sinh thái khởi nghiệp. Kinh nghiệm cũng cho thấy, hệ sinh thái khởi nghiệp sẽ là môi trường để gắn kết và giữ chân các tài năng, chính vì vậy, Đại học Quốc gia Singapore (NUS) đưa các doanh nhân trẻ, các tài năng trẻ tại địa phương đi giao lưu, tìm hiểu thực tế, triển khai một phần dự án tại các hệ sinh thái hàng đầu ở nước ngoài, vừa nhm kết nối và lan tỏa tinh thần khởi nghiệp, vừa giúp các công ty khởi nghiệp có tầm nhìn và sự thích ứng phù hợp trong môi trường khu vực và toàn cầu cũng như phát triển thị trường. Với tỷ lệ thất nghiệp của người trẻ ngày càng gia tăng thì việc tạo động cơ và thúc đẩy hoạt động khởi nghiệp của sinh viên càng được coi trọng.

Mô hình vườn ươm khởi nghiệp trường đại học tại Việt Nam: Trường hợp Đại học Ngoại thương

Trên thực tế, trong vòng 10 năm trở lại đây, không ít trường đại học ở Việt Nam đã có chuyển biến tích cực trong hoạt động ươm tạo, hỗ trợ chuyển giao công nghệ, tạo lập hệ thống doanh nghiệp KH&CN và thành lập vườn ươm khởi nghiệp. Ở phía Nam, có: Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, Trường Đại học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh, Đại học Cần Thơ…, ở phía Bắc gồm: Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Trường Đại học Ngoại thương… Các trường đại học này đều đã thành lập các trung tâm/vườn ươm doanh nghiệp trực thuộc. Cùng với đó, trên phạm vi quốc gia, 2 Đề án của Chính phủ: “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025” (theo Quyết định số 844/QĐ-TTg ngày 18/5/2016) và “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp đến năm 2025 (theo Quyết định số 1665/QĐ-TTg ngày 30/10/2017) đã được phê duyệt nhằm mục tiêu tạo ra một hệ sinh thái khởi nghiệp đồng bộ, hiệu quả và toàn diện, trong đó có trường đại học là một trong những chủ thể quan trọng.

Đề án 844 đề cập đến việc phát triển hoạt động đào tạo, nâng cao năng lực và dịch vụ cho khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thông qua chương trình, giáo trình, các khóa đào tạo, chuyên gia tư vấn từ một số cơ sở đào tạo đại học, cơ sở ươm tạo và tổ chức thúc đẩy kinh doanh. Nhận thấy sự cần thiết của hoạt động ươm tạo khởi nghiệp, Trường Đại học Ngoại thương (FTU) đã thành lập Trung tâm sáng tạo và ươm tạo (FIIS) nhằm tạo lập vườn ươm khởi nghiệp kết nối các hoạt động giữa nhà trường và doanh nghiệp, tổ chức các cuộc thi khởi nghiệp, hỗ trợ hoạt động khởi nghiệp một cách bài bản. FIIS được giao nhiệm vụ kết nối với các trường đại học thông qua mạng lưới cố vấn khởi nghiệp, các quỹ đầu tư và các doanh nghiệp. Để triển khai, FIIS đã xây dựng, thiết kế một loạt chương trình có liên quan như: FTalk truyền cảm hứng sáng tạo và tinh thần khởi nghiệp cho sinh viên; Chương trình hỗ trợ và định hướng sinh viên khởi nghiệp (Support and Orientation for Startup - SOS); Chuỗi khóa đào tạo Tôi tự tin sáng tạo (Turn On Innovation); Chương trình Pre-Incubation Bootcamp/Hackathon huấn luyện nâng cao giúp các ý tưởng sáng tạo thành các dự án khả thi, được phối hợp triển khai với các đối tác doanh nghiệp, các trường đại học khu vực và quốc tế... FIIS còn bảo trợ chuyên môn cho các câu lạc bộ; các cuộc thi đổi mới sáng tạo, khoa học kỹ thuật của sinh viên các trường phổ thông trung học. FIIS phối hợp với các đối tác như Vietnam Silicon Valley (VSV), Chương trình đổi mới sáng tạo Việt Nam Phần Lan (IPP) hay Trường Đại học Quốc gia Malaysia... tổ chức các khóa đào tạo bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho giảng viên/cán bộ hỗ trợ khởi nghiệp... Bên cạnh đó, FIIS cũng tham gia tích cực các sự kiện trong và ngoài nước như TECHFEST, Ngày hội khởi nghiệp của học sinh và sinh viên SWISS… Nhờ vậy, trong hệ thống các trường phía Bắc, các sinh viên của Nhà trường đã nhận được nhiều giải thưởng và được tham gia các khóa đào tạo nâng cao về khởi nghiệp của các tổ chức, quỹ chuyên nghiệp. 

Tuy mới ở giai đoạn đầu hoạt động, kết quả còn khiêm tốn nhưng qua đó cũng đã cho thấy hoạt động giáo dục tinh thần khởi nghiệp cho sinh viên và cách thức ươm tạo doanh nghiệp hiệu quả từ các vườn ươm đại học đã có hướng đích. Là trường đại học đào tạo về kinh doanh, thường thiếu các kết quả nghiên cứu về công nghệ trong chương trình đào tạo nhưng với việc mở rộng phạm vi tuyển chọn các dự án cho các chương trình ươm tạo khởi nghiệp ở quy mô đại học đã mang lại các kết quả khả quan cho hoạt động đào tạo khởi nghiệp của nhà trường. Chương trình ươm tạo SIP100 do FIIS chủ trì phối hợp với các đối tác như VSV, Thinkzone… tổ chức luôn được đánh giá cao. Đây là chương trình mục tiêu nhằm hỗ trợ các sinh viên và các bạn trẻ khởi nghiệp có ý tưởng triển vọng xây dựng mô hình kinh doanh, nâng cao năng lực đội ngũ sáng lập, cho ra sản phẩm thử cũng như kết nối nhà đầu tư có tiềm năng. Năm 2018, đã có 7 dự án thuộc SIP100 trong các lĩnh vực nông nghiệp và công nghệ được chọn để tiếp tục tham gia các vòng tiếp theo  gồm: Dự án Vinarongbien: thực hiện chế biến dạng thô của rong biển thành các sản phẩm nước uống đóng chai, trà thảo dược, mặt nạ dưỡng da…; Dự án Slide Factory Vietnam: cung cấp dịch vụ thiết kế bài thuyết trình phục vụ khách hàng là người đi làm và doanh nghiệp tại khu vực Đông Nam Á. Khách hàng có nhu cầu có thể đặt hàng dịch vụ yêu cầu thiết kế qua website và nhận được sản phẩm tối đa trong vòng 48 giờ; Dự án ứng dụng trò chuyện với người lạ Hearty: là ứng dụng trò chuyện, tâm sự, giúp kết nối những người xa lạ lại gần nhau hơn dựa trên các tiêu chí phù hợp về độ tuổi, sở thích, giới tính, khoảng cách địa lý…; Dự án vườn ươm cây giống theo công nghệ Israel: nhóm đang là nhà phân phối độc quyền khoảng 60 loại hạt giống Israel tại thị trường Việt Nam và đưa ra đề án về một vườn ươm cây giống theo công nghệ Israel; Dự án mô hình lọc nước bằng phương pháp màng sinh học: xây dựng bộ thiết bị lọc chậm bằng cát và than hoạt tính được thiết kế dành cho hộ gia đình bằng phương pháp màng sinh học; Dự án sản xuất chế phẩm vi sinh bột bã mía phục vụ nuôi tôm thâm canh: tận dụng bã mía kết hợp với các dòng vi sinh vật có lợi giúp phân hủy chất thải hữu cơ trong đáy ao, hạn chế các khí độc trong nuôi tôm; Dự án hệ thống nhận diện khuôn mặt BKFace: sử dụng kỹ thuật học sâu trong trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm thực hiện thao tác liên quan đến nhận diện, phân tích và xác thực khuôn mặt. SIP100 mùa thứ 2 cũng chọn được 8 dự án ươm tạo trong cả lĩnh vực nông nghiệp, giáo dục, công nghệ, tài chính… đều mang tính xã hội cao. Các dự án đầu tiên đã được đón nhận vào các tổ chức thúc đẩy khởi nghiệp là đối tác của SIP100 để cho ra sản phẩm và vào thị trường.

Một vài kiến nghị

Từ thực tiễn hoạt động bước đầu của FIIS và một số vườn ươm ở nước ta, xin mạnh dạn đưa ra một số đề xuất để phát huy tốt vai trò của một vườn ươm trường đại học trong hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo sau:

Một là, khởi nghiệp cần được coi như hoạt động hỗ trợ và định hướng nghề nghiệp cho sinh viên của nhà trường từ năm thứ hai trở đi để họ có quá trình tích lũy tri thức và chuẩn bị các nguồn lực cần thiết, hướng tới những điều kiện thuận lợi nhất cho khởi nghiệp trong mối quan hệ hài hòa giữa sinh viên với nhà trường - gia đình và doanh nghiệp. Muốn vậy thì cần hình thành mạng lưới đào tạo đội ngũ giảng viên ở cấp quốc gia và đối tượng “máy cái” này được tham gia các khóa tập huấn theo kế hoạch, chuyên đề và cấp chứng chỉ; đồng thời hệ thống khởi nghiệp cần sớm hình thành hệ thống website và kết nối với nhau cung cấp các cơ sở dữ liệu, thông tin của các cơ sở đào tạo, hệ thống giảng viên, các chương trình/khóa đào tạo khởi nghiệp phong phú để đáp ứng nhu cầu đào tạo online, trực tuyến của người học, sinh viên.

Hai là, những vấn đề liên quan đến khởi nghiệp, đặc biệt là tinh thần đổi mới, sáng tạo, tôn trọng sự khác biệt và khuyến khích các ý tưởng mới cần được thể hiện thống nhất, liên tục và xuyên suốt qua mọi môn học ở trường đại học. Thực tiễn cho thấy, ở những nơi mà không gian trao đổi, tranh luận, chia sẻ càng rộng thì người học sẽ được truyền cảm hứng mạnh mẽ và có nhiều động lực trong khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo. Đây cũng là cơ sở để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao phù hợp với bối cảnh kinh tế mới cũng như cho các công ty khởi nghiệp.

Ba là, tập trung và kết nối các nguồn lực giữa trường đại học, chuyên gia, các nhà đầu tư và các doanh nghiệp lớn để hỗ trợ và đồng hành cho một số dự án khởi nghiệp và hướng tới sự thành công trong tương lai để quảng bá cho các nhà trường và các đối tác.

Bốn là, khuyến khích các sinh viên trong các lĩnh vực khác nhau thành lập đội/nhóm khởi nghiệp cùng nhau như: công nghệ, công nghệ thông tin, nông nghiệp, y tế… để các dự án khởi nghiệp không chỉ mang tính đột phá mà còn có tính khả thi, không chỉ đổi mới sáng tạo mà còn gắn với thị trường với các sản phẩm/giải pháp thiết thực.

Năm là, để kết nối các nguồn lực nhằm thúc đẩy thành công những ý tưởng và dự án khởi nghiệp ở tầm khu vực và quốc tế cần thành lập Quỹ Hỗ trợ khởi nghiệp trong trường đại học. Hiện nay có một số quỹ hay một số doanh nghiệp, ngân hàng… đã thực hiện tài trợ cho một số cuộc thi khởi nghiệp ở các trường nhưng về lâu dài, để vườn ươm khởi nghiệp trường đại học có thể hoạt động tốt và phát huy hiệu quả ươm tạo doanh nghiệp như các quốc gia thì cần có một nguồn kinh phí “cứng” để các trường đại học đầu tư thường xuyên/định kỳ cho hoạt động này.

Nâng cao vai trò của trường đại học trong hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo chính là nâng cao vai trò của các tác nhân hỗ trợ quá trình khởi nghiệp, các vườn ươm khởi nghiệp trong trường đại học thì trước hết trường đại học cần trở thành chủ thể của quá trình khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. S. Moica, T. Socaciu & E. Rădulescu (2012), “Model innovation system for economical development using entrepreneurship education”, Procedia Economics and Finance, 3, pp.521-526.

2.  J. A. Timmons & S. Spinelli (1999), New venture creation: Entrepreneurship for the 21st century, Singapore: McGrawHill.

3.  R. D. Hisrich Hisrich, M. P. Peters & D. A. Shepherd (2013), Entrepreneurship 9th ed. New York: McGraw Hill.

4. C. Boulton & P. Turner (2006), Mastering Business in Asia: Entrepreneurship, John Wiley & Sons.

5. R. S. Schillo, A. Persaud, & M. Jin (2016), “Entrepreneurial readiness in the context of national systems of entrepreneurship”, Small Business Economics, 46(4), pp.619-637.

 

PGS.TS Lê Thị Thu Hà

Trường Đại học Ngoại thương

 

1
Thông báo